Con người, trẻ em và con người, người lớn

Đây là ý tưởng hàng đầu mà nhiều người lớn từ chối chấp nhận. Đó là Trẻ em và Người lớn là hai hình thức của con người, hai hình thức hoàn toàn khác biệt. Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ. Các nhu cầu của đứa trẻ không được coi là giống như của người lớn theo một định lượng nhỏ hơn. Đứa trẻ có cuộc sống riêng của mình và có sự phát triển riêng. Nhiều câu hỏi được đặt ra. Ai là người hoàn thành việc sáng tạo giai đoạn thứ hai là sự trưởng thành của người lớn? Có phải cha mẹ là người nuôi lớn trẻ? Liệu các nhà giáo dục có thể và có nên hình thành tính cách của trẻ? Liệu giáo viên có thể và có nên hình thành trí tuệ của trẻ? Liệu người lớn có thể tạo ra sự phát triển ở trẻ?

Montessori muốn nói một cách mạnh mẽ rằng: chính đứa trẻ là người tự xây dựng nên chính mình. Điều đó có thể được hiểu là mọi năng lực hoặc kỹ năng của mỗi người (anh ấy/cô ấy) được phát triển bởi chính anh ấy/cô ấy chứ không phải một ai khác xây dựng nó cho họ. Cách tốt nhất chúng ta có thể nói là có nhiều người đã giúp đỡ cho quá trình phát triển này bằng nhiều cách khác nhau nhưng việc học là của mỗi cá nhân. Chúng ta áp dụng suy nghĩ này trong mọi việc hỗ trợ trẻ. Trẻ tự xây dựng chính mình mà không phải là người nào khác thậm chí không phải là cha mẹ hoặc những người lớn xung quanh. Sự trợ giúp mà người lớn đưa ra sẽ giúp đứa trẻ tự xây dựng chính mình. Một khẩu hiệu phổ biến trong phương pháp Montessori là: “Hãy giúp trẻ bằng cách để trẻ tự giúp mình”.

Do đó, người lớn nên học cách loại bỏ suy nghĩ, “Tôi phải đúc khuôn những đứa trẻ của tôi”, “Tôi phải làm cho những đứa trẻ của tôi trở thành bác sĩ, kỹ sư “, v.v… cố gắng lấp đầy những ước muốn hoặc những ước mơ chưa được đáp ứng của người lớn vào trẻ. Chúng ta có thể đưa ra tất cả sự giúp đỡ trong tầm tay và khả năng của chúng ta nhưng phải hiểu rằng chính đứa trẻ là người đạt được điều đó. Khi chúng ta nhận ra điều này, chúng ta sẽ học cách khiêm nhường, kiên nhẫn và tôn trọng đối với trẻ. Trong giáo dục, cha mẹ là những nhà giáo dục đầu tiên cần phải thực hiện sự khiêm nhường và kiên nhẫn. Sự khiêm nhường và kiên nhẫn sẽ không làm suy yếu hoặc làm hỏng đứa trẻ mà nó sẽ loại bỏ trở ngại lớn nhất trên con đường phát triển tính cách của trẻ.

Để có thể học được tính khiêm nhường, chúng ta cần phải xem xét đến yếu tố khác đóng vai trò quan trọng trong cuộc đời của trẻ. Đó là, từ khi thụ thai trong bụng mẹ – được xem là thời kì phôi thai vật chất (thời kì xây dựng hình hài cơ thể thành một con người hoàn chỉnh các bộ phận) và sau khi sinh – được xem là thời kì phôi thai tâm lý tinh thần. Sự phát triển của đứa trẻ được điều khiển bởi những quy luật phát triển của Thiên nhiên mà chúng ta rất ít biết rõ về chúng. Kiến thức này, dù rất giới hạn nhưng đã giúp chúng ta biết và học cách thực hiện vai trò của chúng ta như là những người hỗ trợ cho sự phát triển. Chúng ta không tự trách mình vì những nhiệm vụ không thuộc về mình và chúng ta không có năng lực thay đổi điều đó.

Điều này dẫn chúng ta đến suy nghĩ về sự trợ giúp mà chúng ta cần phải làm hoặc nói ngắn gọn, giáo dục là gì. Suy nghĩ phổ biến nhất về giáo dục là người làm giáo dục nên có kiến thức hoặc thậm chí nhiều thông tin bằng bất kỳ phương tiện nào và ngày càng nhiều phương tiện truyền tải kiến thức phức tạp hơn. Người có lượng lớn kiến thức được coi là người có “học thức rất cao” hoặc thậm chí là “rất thông minh”. Montessori muốn nói rằng kiến thức này là cần thiết nhưng không đủ. Người có học thức cao là người có trình độ phát triển cao biết sống cuộc sống của một con người lành mạnh, hài hoà trong mọi khía cạnh tồn tại của con người. Hay nói cách khác, một nhân cách phát triển tốt.

Vậy giáo dục là gì? Nó phải là một sự nỗ lực để giúp đứa trẻ sống cuộc sống của mình, một cuộc sống có ý nghĩa cho trẻ. Sự nhấn mạnh chủ yếu là về sự phát triển tâm linh. Montessori gọi giai đoạn này là thời kỳ phôi thai tâm lý tinh thần (thời thơ ấu). Sự chín muồi của một con người trong thời thơ ấu giống như một sự thai nghén thứ hai và kéo dài lâu hơn thời kì thai nghén trong bụng mẹ. Khi trẻ còn rất nhỏ, bản thiết kế tính cách còn chưa hiển thị, nhưng toàn bộ cá tính trong tương lai sẽ do trẻ tự xây dựng giống như việc các tế bào phôi thai đã hình thành nên cơ thể trẻ. Sự trợ giúp về mặt giáo dục phải xem xét về việc học phải được thực hiện theo tốc độ và nhịp điệu của trẻ mà không phải là do giáo viên quyết định. Chúng ta nhận thức được rằng, trẻ hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn trong việc hỗ trợ chúng đúng cách theo từng giai đoạn phát triển, nên chúng ta phải tự huấn luyện mình trong việc kiềm chế hỗ trợ và giúp đỡ trực tiếp. Việc giảng dạy trực tiếp, dù được làm tốt, sẽ tạo ra những tình huống mặc cảm tự tôn.

Để giảm mức độ nghiêm trọng của tình huống này, sự hỗ trợ càng gián tiếp càng tốt và bằng cách này thì lòng tự trọng và sự tự tin của trẻ tăng lên. Sự kiểm soát và sữa chữa liên tục chắc chắn sẽ làm suy yếu sự tự tin và do đó làm suy yếu khả năng tự lực của trẻ. Điều này gây ra thảm họa cho việc xây dựng sức mạnh trong tính cách của con người.

Kiềm chế trở thành khẩu hiệu của người lớn – người muốn tự rèn luyện để trở thành người trợ giúp trẻ. Mối quan hệ là một bên phụ thuộc – Người lớn tin rằng chúng ta có thể sống mà không cần trẻ và trẻ em hoàn toàn phụ thuộc vào người lớn. Điều này tạo ra sự phát triển hoàn toàn không cân bằng của nhân loại. Mối quan hệ một phía mang lại sự độc lập, sức mạnh không giới hạn cho người lớn và áp đặt sự phụ thuộc hoàn toàn về trẻ cần phải biến đổi thành mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau, tôn trọng các quyền và nhu cầu của nhau. Phải hiểu rằng người lớn phụ thuộc vào đứa trẻ nhiều hơn, hoặc thậm chí rất rất nhiều vì đứa trẻ phụ thuộc vào người lớn.

Tác giả: Meenakshi Sivaramakrishnan – Indian Montessori Centre (IMC)
Dịch bởi: Smiling Fingers – Montessori House of Children